Światowy Dzień Cukrzycy co roku obchodzony jest 14 listopada, w rocznicę urodzin Fredericka Bantinga, współodkrywcy insuliny. To okazja, by zwrócić uwagę na skalę problemu, jakim jest cukrzyca – choroba, która według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyka już ponad 500 milionów osób na świecie. Liczba ta wciąż rośnie, co sprawia, że edukacja i profilaktyka mają dziś kluczowe znaczenie.
W tym dniu organizacje zdrowotne, placówki medyczne i szkoły podejmują działania informacyjne, promując zdrowy styl życia oraz świadomość w zakresie wczesnego wykrywania cukrzycy i jej powikłań. My również pragniemy przypomnieć, jak ważnym problemem jest cukrzyca i dlaczego zaliczana jest do chorób cywilizacyjnych XXI wieku.
Cukrzyca – co to za choroba?
Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, w której dochodzi do zaburzenia gospodarki węglowodanowej organizmu. W efekcie poziom glukozy we krwi utrzymuje się na zbyt wysokim poziomie (hiperglikemia). Przyczyną jest niedobór insuliny lub zaburzone działanie tego hormonu.
Wyróżnia się kilka głównych typów choroby:
- cukrzyca typu 1 – autoimmunologiczna, występuje najczęściej u dzieci i młodych dorosłych; organizm nie produkuje insuliny,
- cukrzyca typu 2 – związana głównie z otyłością, brakiem aktywności fizycznej i nieprawidłową dietą; występuje najczęściej u dorosłych, stanowi około 90% wszystkich przypadków cukrzycy,
- cukrzyca ciążowa – pojawia się u kobiet w czasie ciąży i może prowadzić do powikłań zarówno u matki, jak i dziecka.
Przyczyny cukrzycy typu 2 – czynniki ryzyka
Choroba ta może być uwarunkowana zarówno genetycznie, jak i środowiskowo. Do najczęstszych czynników ryzyka cukrzycy typu 2 zalicza się:
- nieprawidłową dietę (bogatą w cukry proste i tłuszcze trans),
- otyłość i nadwagę,
- brak aktywności fizycznej,
- nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe,
- stres i nieregularny tryb życia,
- predyspozycje genetyczne (cukrzyca w rodzinie).
Świadomość tych czynników pozwala na wcześniejsze podjęcie działań profilaktycznych – zanim choroba rozwinie się w pełni.
Objawy cukrzycy – kiedy warto się zbadać?
Pierwsze objawy cukrzycy bywają subtelne, dlatego wiele osób dowiaduje się o chorobie przypadkiem, np. podczas rutynowych badań krwi. Warto jednak zwrócić uwagę na symptomy takie jak:
- wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu,
- przewlekłe zmęczenie i senność,
- utrata masy ciała mimo normalnego apetytu,
- zaburzenia widzenia,
- nawracające infekcje skóry i błon śluzowych,
- powolne gojenie się ran.
W przypadku wystąpienia tych objawów należy skonsultować się z lekarzem i wykonać badanie poziomu glukozy we krwi.
Leczenie cukrzycy – kluczowa jest zmiana trybu życia
Cukrzyca to choroba przewlekła, której nie da się całkowicie wyleczyć, ale można skutecznie ją kontrolować. Remisja choroby możliwa jest przede wszystkim dzięki zmianie trybu życia – wówczas nie jest konieczne zażywanie leków. Zawsze jednak konieczna jest kontrola poziomu cukru we krwi. Leczenie ma na celu utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy, zapobieganie powikłaniom i poprawę jakości życia pacjenta.
W zależności od typu choroby, leczenie obejmuje terapię insulinową, leki doustne obniżające poziom cukru, dietę cukrzycową – bogatą w błonnik, o niskim indeksie glikemicznym, regularną aktywność fizyczną, monitorowanie poziomu glukozy, obniżenie masy ciała w przypadku nadwagi lub otyłości, edukację zdrowotną pacjenta.
Współczesne podejście do leczenia obejmuje również wsparcie psychologiczne i edukację rodzin pacjentów, ponieważ codzienne życie z cukrzycą wymaga systematyczności, wiedzy i zaangażowania.
Choroby współistniejące z cukrzycą
Nieleczona lub źle kontrolowana cukrzyca może prowadzić do szeregu powikłań i chorób współistniejących. Najczęściej występują:
- choroby sercowo-naczyniowe (miażdżyca, nadciśnienie, zawał),
- nefropatia cukrzycowa (uszkodzenie nerek),
- neuropatia cukrzycowa (uszkodzenie nerwów),
- retinopatia cukrzycowa (pogorszenie wzroku, ślepota),
- stopa cukrzycowa (owrzodzenia, ryzyko amputacji),
- otyłość i zaburzenia metaboliczne.
Właśnie dlatego tak ważna jest kompleksowa opieka nad osobą chorą – nie tylko leczenie samej cukrzycy, ale też profilaktyka i monitorowanie innych schorzeń.
Profilaktyka cukrzycy – co można zrobić, by jej zapobiec?
W przypadku cukrzycy typu 2 ogromne znaczenie ma profilaktyka. Zmiana stylu życia często pozwala uniknąć zachorowania lub opóźnić jego wystąpienie. Najważniejsze działania to:
- utrzymanie prawidłowej masy ciała,
- zbilansowana dieta (ograniczenie cukrów prostych, tłuszczów nasyconych, zwiększenie spożycia warzyw i błonnika),
- regularna aktywność fizyczna (minimum 30 minut dziennie),
- kontrola ciśnienia tętniczego i poziomu cholesterolu,
- regularne badania profilaktyczne.
Świadomość zagrożeń i wczesne wykrycie nieprawidłowości to najskuteczniejszy sposób walki z epidemią cukrzycy.
Opieka nad osobami z cukrzycą i chorobami współistniejącymi
Opieka nad osobą z cukrzycą to nie tylko wsparcie w zakresie leczenia, ale też pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Kluczową rolę odgrywają opiekunowie, pielęgniarki i osoby z wykształceniem medycznym lub opiekuńczym, którzy potrafią rozpoznawać objawy hipoglikemii i hiperglikemii, wspierać w kontroli glikemii i przyjmowaniu leków, motywować do aktywności i przestrzegania diety, reagować w sytuacjach zagrożenia zdrowia, a także dbać o komfort psychiczny chorego.
Światowy Dzień Cukrzycy to przypomnienie, że choroba ta dotyczy coraz większej części społeczeństwa i wymaga nie tylko leczenia, ale też edukacji i wsparcia. Wczesna diagnoza, odpowiedni styl życia oraz wiedza na temat opieki nad chorymi mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów.
Dla osób pracujących lub planujących pracę w tym zawodzie dużym wsparciem może być kurs z zakresu opieki nad osobami z cukrzycą i chorobami współistniejącymi, który rozwija praktyczne kompetencje niezbędne w codziennej pracy z pacjentami.
Jeśli interesujesz się tematyką zdrowia i chcesz zdobyć kwalifikacje, które pozwolą Ci realnie pomagać innym, sprawdź kurs opieki nad osobami z cukrzycą i chorobami współistniejącymi dostępny w portalu Edukacja360 – to inwestycja w wiedzę i praktyczne umiejętności, a więc kompetencje zawodowe, które są niezwykle ważne i przydatne w opiece nad coraz liczniejszą grupą pacjentów. Za ukończenie kursu przyznawanych jest 40 punktów edukacyjnych w ramach samokształcenia.